वसुदेव

डोक्यावरच्या टोपलीतल्या

बाळकृष्णासारखं

अंगाखांद्यावरचे पक्षी नि त्यांची घरटी

तांबूसपोपटी पालवी नि तिचे बहर

सगळंसगळं सांभाळत

मुळं रोवून उभा

मी वसुदेव

पायाशी सरपटणारे असंख्य तण,

मांड्या-जांघा-कंबरेवर बांडगुळांचे मण

यमुनेच्या थाटात

कृष्णाकडे झेपावणारी

त्यातलीच इन-मिन तीन

आपल्याच फांद्या समजून

कृतकृत्य मी

त्यातल्याच एकाची हाक,

की श्वास,

की ओठ,

(अगदी आठवण)

विषकन्या असल्याच्या साक्षात्काराची वीज

टोपलीत न घालता स्वतःवर पाडून

उभाच्याउभा काळानिळा होऊन

देवकीविना उभा

मी वसुदेव

जागरण

“फार जागरण करता का?”

मी हो म्हणायच्या आत म्हणाले -

“करत जाऊ नकात!

त्याने

बीपी..वाढेल,

पोट..सुटेल,

पोटात..मळमळेल,

पित्त..खवळेल,

चित्त..ढवळेल”

डॉक्टरांचं हे ऐकून मी म्हटलं - “डॉक्टर,

रोज तीन वेळा..खाणं

दोन वेळा..धुणं नि घासणं,

वीकेंडला एकदा..पिणं

क्वार्टरली खंडाळा, लोणावळ्याला..जाणं

करता का?

घराचे, गाडीचे, इन्शुरन्सचे..हप्ते

दूधवाला,केबल, मोबाईलची..बिलं

इन्कम, प्रॉपर्टी, वॅल्यु ऍडेड..टॅक्स

भरता का?

मुलाचा..होमवर्क

म्हाताऱ्याचा..आशीर्वाद

म्हातारीची..काळजी

मुलीला..कुशीत

बायकोला..घट्ट मिठीत

घेता का?

भिकाऱ्याला..भीक

देवळाला..दान

विद्यार्थ्यांना..पूर्ण मार्क्स

देता का?

याची उत्तरं हो असली काय

किंवा नाही असली काय

क्रियापदानंतरचा का

क्रियापदाच्या आधी लावा

नाय तुमची झोप उडाली,

तर पेशंट म्हणून नाव नाय सांगणार!

दीपगृहे

 मध्यसमुद्री डुचमळणारी

नाव एक विनावल्ह्यांची

उष्ण लाटेच्या झुळकेसरशी

शीड मोरपंखी फुटलेली

अवचित जन्मे एक सुकाणू,

डोलखांब, स्वप्नांचे तारू

डुलणे, झुलणे सारुन मागे

उधळे दर्यावर्दी वारू

शुभ्र, स्तब्धसा हिमनग तो, जो

लगाम होउन पुढे ठाकतो

हयात नसलेला चौखुर तो

पाणीपाणी होउन जातो

झुळूक होउन जी ती आली

तिच्या फुटावी ओठी, पोटी

नाव एक विनावल्ह्यांची

मध्यसमुद्री डुचमळणारी

कुठे सुकाणू, शीड कुठे

भरती ना ओहोटि कुठे

लाटेची अन नावेची त्या

जागोजागी दीपगृहे

प्राणायाम

दोन बंद डोळ्यांत

करून घ्यायचे बंद

लुकलुकणारे तुझे स्वप्नील डोळे

फक्त माझ्याकडे बघत बसलेले

सताड उघड्या कानात

घ्यायची साठवून तुझी

वाणी, तुझी गाणी,

(माझी विराणी)

चढत्या प्रत्येक श्वासात

भिनावेत डोंगर, वारे,

झरे, धबधबे, तुझे अत्तर

केस मोकळे

आयाम माझ्या प्राणाचा हा एव्हढाच!

बाकी

उच्छवास (की उश्वास?),

(सुटका की) निश्वास..

सगळ्या अफवा आहेत

आपली बोटं एकमेकांत गुंतली असेपर्यंत

पारंबी आणि थेंब

 तू पारंबी वटवृक्षाची थेंब मी इथे पागोळीवर तुला ओढ जी तुझ्या मुळाची आस माझि ती या छपरावर

ओघळेन मी तुला समांतर

जमिनीतल्या विश्वामध्ये

पोचलीस तू तिथे एकदा

की मग होइल माझे मुरणे

अर्ध्यामुर्ध्या परिघाचे गाणे

रुकारातल्या समेभोवती

थिजलेला मी अर्धा

व्याकुळतेच्या वृद्धीमधला

वेलांटीतुन अर्धा

या अर्ध्याचे त्या अर्ध्याशी वर्तुळ कैसे व्हावे

काने,मात्रा,वेलांट्यांचे का कोडे होऊन जावे?

गळाभेट, पण मीलन नाही,

परीमिती, पण स्थावर नाही,

द्विमीतीतल्या प्रदक्षिणेचे पाश कसे टाळावे?

दैवदुर्विलासाच्या उल्केसम मी आज तुटावे

पुनर्जन्म हो ऊर्टघनातुन

भटका, जिप्सी प्रवास घेउन

पृथ्वीच्या परिघापासुन की दूर दूर मी जावे?

काने,मात्रा,वेलांट्यांचे का कोडे होऊन जावे?

चंद्राचा पाढा

चंद्र एके तुझा चेहरा चंद्र दुणे अन डोळे दोन

चंद्र त्रिक डोळ्यांतिल काजळ, भिवयांची वर चंद्रकोर

चंद्र चोक वेणीत केवडा, चंद्र पाचा चपलाहार,

चंद्र सक ओठावरचा तिळ, साता चंद्र हसू मधाळ

निरीनिरीतुन लगबगणारी चंद्र आठा बोटे आठ

खांद्यावरती पदर विसावे नव्वे चंद्र चोळीगाठ

भांगातिल कुंकू लावण्याने मुसमुसलेला चंद्रोदय

गालावरच्या खळीत लाली चंद्र दाहे ज्योतिर्मय

रूटीन

आंबलं अंग अंथरुणावर ठेवून,

बधीर मन हाताच्या उशीवर घेऊन,

चोवीस तास पापण्यांच्या चिटोऱ्यांवर लिहून,

मिटले मुखोद्गत असल्यागत

दिवसभरातल्या पापांचा,

कमावलेल्या पुण्याचा,

हक्कांचा नि ड्यूट्यांचा ,

डोळा लागला ठरल्यागत

नाव तुझं मात्र दिसेना कुठेच,

झोप उडाली गं खाडकन्..लगेच

(निद्रानाशाचं चाललंय; रूटीन..मजेत!

मानगुटीवर बसल्यागत)

आता,

तुझ्या नसण्याशी माझी ऍटॅचमेंट(!)

फोनवर ऐकवू कि व्हॉट्सऍपवर पाठवू

इतकाच प्रश्न आहे

तुझं रुटीन डिस्टर्ब व्हायला नको ना!

माझाच चंद्र
सतत हरवतो
तुझ्या आभाळी

कोसळणारे
गढूळ धबधबे
कडेकपारी

झडणारा मी
वसंत टपटप
अश्रूंमधला

ओळी कातर
उल्लेख पानभर
व्याकुळ शाई

बंद पापण्या
तवंग मणभर
साचवलेले

हिरव्याकंच
जखमांचे वैभव
मन शेवाळी

पोकळी
--------------------------------------------
वेगळी नाहीस तू, का कोण जाणे, वाटले
सावली माझीच तू, का कोण जाणे, वाटले

व्हायचो कित्येकदा भवती तुझ्या मी कवडसे
एकदा बघशील तू का कोण जाणे वाटले

जाग आली चांदण्यांच्या मल्मली दुलईमधे
पांघरुन गेलीस तू का कोण जाणे वाटले

कोरडाच्या कोरडा पाऊस आला एकटा
वाटले येशील तू..का कोण जाणे..वाटले

पोकळी माझ्यातली का दरवळाया लागली?
(श्वासभर फुललीस तू का कोण जाणे वाटले)

शेवटी आलाच ऐकू हुंदका अस्पष्टसा
शेवटी चुकलीस तू! का कोण जाणे, वाटले
-------------------------------------------------
- चक्रपाणि (जून १२, २०१४ ०२:०३ a.m. - सप्टेंबर १८, २०१४ १२:४७ a.m.)

पूर्णविराम

एरव्ही संततधार बरसणारा मी
झिरपू लागतो जेव्हा
असंख्य प्रश्नचिन्हांची ओल बनून
माझ्याच एरव्हीच्या एकटाकी आयुष्यात
स्वल्पविरामासारखा(,)
उत्तरं बनून तेव्हा
माझ्या वाटणीचं, माझ्याऐवजीचं
बरसणं होऊन तेव्हा
पूर्णविराम देशील ना
या झिरपण्याला(?)

तू फक्त आजवर सुचणे
त्या सुचण्यावर मी घुटमळणे
ओळींच्या वळणावळणाने
भेटणे, दूरही होणे

शब्दांच्या पाणवठ्यावर
स्मरणांची ओंजळ भरणे
बदलून कूस तू हसणे
मी मलाच माझा दिसणे

सोनसळी उद्याची किरणे
क्षितिजावर तांबड फुटणे
आशेच्या पाखरांचे अन्
लगबगीतले किलबिलणे

दिवसातले आजचे सुचणे
इतकेच पुरेसे असणे,
सवयीच्या घुटमळण्याला
आसक्त उद्याची वळणे

- चक्रपाणि, जुलै २, २०१४.

(मॉडर्न) कणा
===================

आज मटण घेतलंन् मस्त
बॅंकेतून पैसे काढुन
सुका मेवाही घेतला थोडा
उरल्यासुरल्यामधून

भुरकत, ढेकरत पोराने
जास्तीचा रस्सा मागितला,
त्याच्याच भाषेत त्याला मग
टक्क्यांचा नियम सांगितला

"समजत नाही एकदाच सांगून?"
दिली सणसणीत ठेवून
"तुझा २७ टक्के साल्या
कधीच झाला ना देऊन?!"

भुकेला माझा पोर म्हणाला
"इफ्तार पार्टीत खातो
जाताना यातला पाच टक्के
मेवा घेउन जातो

उधर हम सब साथी मिलके
शीरकुर्मा खानेवाले हैं
हिंदू मुस्लिम भाइयोंके अब
अच्छे दिन आनेवाले हैं"

कान पकडुन खेचला त्याला
श्टडी टेबलाकडे
"लैंगिक शिक्षण नको, गिरव तू
संस्कृतीचे धडे!

अच्छे दिन सगळ्यांचेच नसतात,
लक्षात ठेव हे पक्के!
आपले अच्छे दिन म्हणजे रे
मार्कशिटवरचे टक्के!"

"बाबा, लवकर पळा", म्हणाला,
"लेक्चरबाजी बास!
दिवस आजचा शेवटचा
काढायला मासिक पास

भाडं वाढेल, टक्का रोडेल,
मोडणार नाही कणा!
पेपर जरा बाजूला ठेवा,
आता 'लढ' म्हणा!"

दाखला
=================================

मागितलाच कोणी कधी
माझ्या जिवंतपणाचा पुरावा,
की शोधाशोध चालू होते असंख्य
कवितांची, वह्या-कागदांची, ई-मेल्स् ची,
अश्रू पडून फुटलेल्या शाईची,
(त्यातलं काही नाहीच मिळालं,तर)
आपल्या दिवसरात्रींची, उन्हापावसाची, हसण्यारडण्याची
(पण हे सगळं कधीच संपून गेलंय!)
फोटो, मिस्ड् कॉल्स्, मेसेजेस्, फॉरवर्ड्स् ची
(आता तर तुझा नंबरही माहीत नाही)
...
न गवसणाऱ्या, न उरलेल्या, निरुपयोगी
निरर्थक, निर्जीव, निर्माल्य सगळ्यात
सतत, केवळ तुलाच धुंडाळत राहणं,
इतकाच माझ्या सजीवतेचा दाखला
पुरेसा नाहीये का तुला?
(का पुरेसा नाहीये तुला?)

- चक्रपाणि
- जून ९, २०१४

बेघर

दरवर्षी नव्या पुस्तकांना घातलेल्या कव्हरसारखं
या पावसातही तुझ्या आठवणींना
लपेटून घेतलं मी कवितेत.
हळूच दुडले काही दिवस
एकमेकांसोबतचे
शाकारली स्वप्नांची कौलं
नि पडलो जरासा वाचत मजेत
नव्या छपराखाली त्याची वाट बघत
चवदार शब्दांचे घुटके घेत

पण वाचता वाचता डोळा लागताच
हा कोसळून गेला धबाधबा
माझी फिरकी घेत.

जाग येऊन बेघर झालो पुन्हा
नि फुटक्या कौलांचा तो ढीग
घेतला पुन्हा कवेत.

आता
आधी कौलं घालू की वाचन संपवू
इतकाच प्रश्न आहे.

पुन्हा बेघर व्हायची भीती वाटते ना!

२००८ मधे १० लोकांनी साकारलेल्या शब्दबंधने मागच्या वर्षी २९ लोकाना सामावून घेतलं! मराठी ब्लॉगर्सच्या या जागतीक ई-सभेचे आयोजन आपण याही वर्षी दिमाखात करणार आहोत. मित्रहो तारखांची नोंद करा - ५ आणि ६ जुन २०१०!
परत एकदा आपण सर्वजण या सभेत भेटायचंय. काही नवे तर काही जुने शब्दबंधी घेऊन यायचंय. जिथे आहात तिथून, थेट सर्वांच्या हृदयापर्यंत पोहोचायचंय. परत एकदा सर्व हौशी मराठी ब्लॉगर्सना त्यांचं लिखाण त्यांच्या थाटात व्यक्त करण्यासाठी हे खास व्यासपीठ सजवायचंय.

मागील वेळेसारखेच, मराठीमध्ये १०० % स्वतःचं लेखन असलेला किमान एक ब्लॉग असलेल्या कुठल्याही ब्लॉगकाराला यात सहभागी होता येईल. या सभेची व्याप्ती अधिकाधिक वाढवणे आणि अधिकाधिक मराठी ब्लॉगर्सना त्यांनी लिहिलेल्या, त्याना आवडणाऱ्या, आणि त्यांच्या लिखाणाचं वाचन करण्यासाठी ई-व्यासपीठ ऊपलब्ध करून देणे हा यावेळीही हेतू आहे. मराठीमधलं लिखाण हा एकच समान दुवा पकडून आपण सर्वजण एकत्र येणार आहोत. प्रवास वर्णनं, अनुभव, कथा, कविता, व्यक्तीचित्रं, लघुनिबंध, तंत्रज्ञान आणि अशाच कित्येक छटांनी सजलेल्या मराठी ब्लॉगविश्वाची छोटीशी झलक आपल्याला या सभेमधे साकार करायचीये. तेही अनौपचारीक पद्धतीने.
सर्वसाधारणतः या सभेचं स्वरूप असं असेल. स्काईप, किंवा तत्सम साधन वापरून, आपण वेगवेगळी सत्रं आयोजीत करू. सहभागी होणाऱ्या सर्व हौशी ब्लॉगर्सना या तंत्राची माहिती सभेच्या आधी करून देण्यात येईल. जपान-ऑस्ट्रेलियापासून ही सभा सुरू होईल. सत्रांची सूत्रं क्रमाक्रमाने पश्चिमेकडे हस्तांतरीत होऊन भारत-आफ़्रिका-युरोप-अमेरिका या क्रमाने अभिवाचनाचं सत्र सुरू राहील.

शब्दबंध-२०१० मधे सहभागी होणं सोपं आहे. सहभाग घेण्यासाठी किंवा केवळ आयोजनामधे मदत करण्यासाठीही, कृपया या फॉर्मवर नोंद करावी - https://spreadsheets.google.com/viewform?formkey=dHhIT3dWN21tYWpDVHo4UG9yMlZycWc6MA. तुमच्याबद्दलची माहिती आणि तुमच्या सहभागाचं स्वरूप आम्हाला या फॉर्मवरून कळेल. सर्व जुन्या आणि नव्या शब्दबंधीनी या फॉर्मवरून नोंद करावी ही विनंती. ईथे नाव नोंदवणाऱ्या सर्वाना आपोआप shabdabandha@googlegroups.com मधे प्रवेश दिला जाईल आणि तिथेच पुढच्या सर्व चर्चा होतील. (तुम्ही आधीपासून जरी shabdabandha@googlegroups.com चे सभासद असाल, तरीसुद्धा शब्दबंध-२०१० मध्ये सहभागासाठी, कृपया फॉर्ममधे नोंद करावी. तसदीबद्दल क्षमस्व.)

लवकरच भेटू. आपली वाट बघतोय.

शेवट

हात मी तुझा हाती घ्यावा..जाता जाता
जन्म नवा तेव्हाच मिळावा..जाता जाता

सोबत घेतो तुझी नि माझी पत्रे काही
जरा तुझा सहवास घडावा..जाता जाता

एकवारही मागे तुज बघता ना यावे?
इतका का दुस्वास करावा..जाता जाता?

चुकून होते स्वप्नांमध्ये भेट आपली
मागमूस याचा न उरावा..जाता जाता

दु:ख वाढले नशिबाने, भरपेट जेवलो
मुखशुद्धीला हर्ष मिळावा..जाता जाता

मूक जीवनाशी ना माझे पटले क्षणभर
बोलघेवडा शेवट व्हावा..जाता जाता

तू सांगितलंस म्हणून
मेकॅनिक्स् चं प्रकरण समजून घेताना
फोर्सेसचे कम्पोनन्ट्स् लिहू लागलो तेव्हा...
तेव्हा म्हणालीस,एफ् साइन् थिटा, एफ् कॉस् थिटाच्या
या प्रकरणात पडतोसच कशाला?
'प्रकरण' दोघांसाठी असतं,
अन् मेकॅनिक्स् फक्त मार्क मिळविण्यासाठी
प्रकरणाची जात एकच - लफडं हीच
लफडं करण्याची वेळ आली
तेव्हा हेच शब्द माझ्यावर आघात ठरले
कारण तुझ्या प्रकरणात नाव भलत्याचंच होतं
माझा आधारच काढून घेणारं!
***
गेल्या वार्षिक परीक्षेतमी बोंबललो होतो
पुन्हा वार्षिक परीक्षा आलीय...
आता पास व्हायचंच आहे
मागे खाल्लेली गटांगळी विसरण्याचा
खटाटोप तरी करावाच लागेल, कारण
पास होण्याचं एक स्वप्न त्यातलंच!
तू आपटली असशीलच! सपशेल, नेहमीसारखीच
मीही आपटलो!! एटीकेटीच्या वर्षावात, दणदणीत
होणार्‍या प्लेसमेन्ट्सची भीती छातीत साठवून घेत!
पोट भरण्यासाठी नोकरी तर
आता मलाच शोधायची आहे
प्रकरणाच्या - लफड्याच्या - तुझ्या व्याख्येत
ती कुठे नसेलच!

मूळ रचना: श्रावण मोडक यांचे व्याकरण

प्रपोजल्

आणला इंद्रधनुचा गोफ तुझ्यासाठी,
पण टपोर्‍या आषाढी थेंबांचा सर
घातलाय पावसाने
आधीच तुझ्या गळ्यात
ओल्या मातीच्या ठिपक्यांचे
घातलेस मेंदीसारखे पैंजण
तुझे तूच पायात
डोळ्यांत बघून विचारेन म्हटलं,
ढग वाजवून सांगेन म्हटलं,
वार्‍याने गुदगुल्या करून ऐकवेन म्हटलं,
तर स्वत:भवतीच गिरक्या घेत
डोळे चिंब मिटून
तू पावसाच्या मिठीत
आणि माझे शब्द, सूर सगळे
चुरगळलेत त्याच्या झिम्मडसरीत
या भिजल्या-थिजल्या कवितेचं
प्रपोजल् व्हायची वाट बघत

सौभाग्य

खोड्या करून इतके दुर्दैव हासलेले
पण गप्प राहण्याचे मी वचन पाळलेले

हातांस काय ठावे मेंदीत रंगलेल्या
गजऱ्यास काय ठाउक केसांत माळलेल्या
कोठेतरी कुणावर खंजीर चाललेले...

सनई नि चौघड्यांनी आहेत कान किटले
दिसतेस तू तरी मी डोळे कधीच मिटले
हृदयात आसवांचे मग सूर लागलेले...

जपलेत घाव इतके - जणु मूल्यवान रत्ने
या अक्षता म्हणू की फुटकी बिलोर स्वप्ने?
होते कधी तुला मी सर्वस्व वाहिलेले...

मेलो हजार मरणे, तरिही जगून होतो
समिधा म्हणून काही स्मरणे रचून होतो
होमात आज माझे आयुष्य पेटलेले...

चिमटीत मावणारे सौभाग्य घे तुला तू
विसरून जा मला अन् कर मोकळे मला तू
झोळीत घाल माझ्या अस्तित्त्व फाटलेले...